60 Sena mill-Mewt ta’ Nerik Mizzi (1885-1950) – 7

Diskors kommemorattiv mill-Professur Henry Frendo – 6 ta’ Settembru, 2010

Tieqa lejn l-Ewropa permezz tal-Italja

Nerik fisser ukoll li minkejja li Malta kienet taħt il-ħakma u fl-isfera Ingliża, kellha tinżamm dejjem miftuħa beraħ it-tieqa lejn l-Ewropa, lejn il-kontinent, evidentement tramite l-Italja. L-Italja li kienet iċ-ċirkwitu storikament mixgħul u ġeografikament agħar; l-Italja li kienet u setgħet allura tiffaċilita l-aċess Malti għall-Ewropa, għaċ-ċiviltà Ewropea, li kif kien jgħid hu, la kienet Għarbija u lanqas Afrikana; l-Ewropa Kattolika, Latina, meridjonali, Mediterranea, f’kuntrast jew f’konfront mal-Imperu Protestant, Nordiku u Anglo-Sassonu li kien jippossiedi lil Malta, u jqisha qabel kollox bħala fortizza għall-bżonnijiet Ingliżi u Imperjali.

L-istorja anki kontemporanja turi kif l-Italja, għar-raġunijiet tagħha, għal darba wara l-oħra interċediet għal Malta internazzjonalment u wieġbet għal sejħiet Maltin b’għajnuna finanzjarja u militari, irrispettivament minn min kien fil-gvern.

    Mizzi fisser ukoll l-ideal ta’ riavviċinament prattiku u kooperazzjoni andanti bejn l-Ingilterra u l-Italja fil-Mediterran. Huwa kien jiffavorixxi kemm jista’ jkun relazzjonijiet tajbin bejn l-Italja u l-Ingilterra, anki għaliex dan kien jarah fl-interess ta’ Malta u, fis-snin tletin, fl-interess akbar tal-Ewropa kollha, kontra t-tendenza ta’ eġemonija ġdida Tedeska li kienet bdiet tirranka.

Sfortunatament, min kien imexxi l-politika estera Ingliża fis-snin tletin, Sir Anthony Eden, kien stupidament iktar imxaqleb favur il-Ġermanja, skomdu u biċ-ċiera mal-Italja; jemmen li l-periklu prinċipali għall-Ewropa kien ġej minn Mussolini u mhux minn Hitler. Nerik Mizzi ma kellu l-ebda simpatija mal-Ġermanja u, sa fejn kien irredentist, l-iktar f’żgħożitu, huwa ħolom b’patt mal-pajjiż ġar, mhux mal-pajjiż ħakkiem, kif warajh ħolom ħaddieħor.

Patrijott li miet fqir

Mizzi fisser ukoll xempju ta’ onestà, ta’ integrità, ta’ bżulija u ta’ kuraġġ fis-servizz pubbliku, fil-ħidma sfiqa u fil-patrijottiżmu tiegħu; patrijottiżmu li għalih hu ta ħajtu, u li għalih sofra minn kollox, iktar minn kull politiku Malti ieħor; patrijottiżmu li minnu hu żgur qatt ma abbuża jew stagħna. Nerik Mizzi miet fqir, ma ħalliex ġid materjali, apparti dak li fil-milja tas-snin irriżulta direttament u indirettament mill-viżjoni u l-impenn politiku, soċjali u kulturali tiegħu.

Mill-perspettiva nazzjonalistika tal-lum, l-għarqub ta’ Akille fil-politika Mizzjana jista’ jitqies li kien dak dwar il-Malti bħala lsien li kellu jingħata statut uffiċjali, nazzjonali, fl-edukazzjoni u fil-qrati, bi skapitu tat-Taljan, u ġeneralment bħala staffa għall-Ingliż fil-livelli kollha tas-sistema edukattiva. Malti jitkellem bil-Malti, Mizzi iktar milli kien kontra l-Malti bħala tali, bħala lsien nattiv vernakulari, kien kontra l-użu tiegħu jew l-abbuż minnu bħala politika sfurzata ta’ Ingliżazzjoni u de-Italjanizzazzjoni fi gżira tant qrib il-ġara, l-Italja b’patrimonju Taljan-Latin tul sekli sħaħ, gżira li ma riditx tinbela’ mill-Ingliżi u internazzjonalment tisfa iżjed iżolata u iżjed soppressa milli kienet.

Il-Malti la kellu orotgrafija u lanqas letteratura

Bir-rispett kollu, niftakru li l-Malti fi żmienu bil-kemm kellu ortografija waħda pprattikata, jew xi letteratura li setgħet tibda tikkompara ma’ dik Taljana, jew imqar ma’ dik Ingliża.

Għalhekk Mizzi kien jilmenta mill-ipokrezija Ingliża meta jara lill-Ingilterra teqred il-Galliku fl-Irlanda u timbotta l-Malti f’Malta, tiftaħ l-istituti kulturali fl-Italja u tagħlaq dak li kien hawn Malta. Paradossi oħra bħal dawn, il-famużi two weights and two measures, jew fi kliem Dimech ‘kodiċi taċ-ċomb għall-Maltin u ieħor tal-karta strazza għall-Ingliżi’, wasslu għall-famuża diċitura: ‘yes, but not in Malta’.

Fil-milja tas-snin, l-impożizzjoni u ċ-ċirkustanzi ffavorew lill-Ingliż kontra t-Taljan, li però minn Malta ma sparixxiex, għax kif kien jgħid Nerik: il-politika tinbidel, il-ġeografija le.

Mill-konfront Anglo-Taljan gawda l-Malti; ħarġet u ssopraviviet demokrazija parlamentari, pluralista; u kien Gvern Nazzjonalista, immexxi iktar prammatikament minn filjozz devot ta’ Nerik Mizzi, li fl-1964 għamel il-Malti lingwa nazzjonali f’kostituzzjoni ta’ nazzjon indipendenti u sovran.

Kienet il-viżjoni u l-iżvolta Ewropea-kontinentali li rrendiet ruħha f’indipendenza mill- Ingilterra fil-21 ta’ Settembru, 1964 u, bejn l-1957 u l-2004, issarrfet fi sħubija sħiħa tat-tliet pajjiżi kkonċernati fl-istess Unjoni Ewropea.

TMIEM

Għal darb’oħra nrringrazzja mill-qalb lill-Professur Henry Frendo talli qabel li nippubblika d-diskors prezzjuż tiegħu f’dan il-blog. Fl-istess ħin xieraq infakkar li fil-ġimgħat li ġejjin se jiġi pubblikat il-ktieb ġdid tiegħu “Culture, Politics and the Future of Identity”(Midsea Publications).

L-attakki pwerili fuq Berlusconi

L-OPPOŻIZZJONI XELLUGIJA MA TITGĦALLEM QATT

Jidher li l-oppożizzjoni Centru-Xellugija fl-Italja ma fehmet xejn mil-lezzjoni ta' biss tmien xhur ilu. Bħalissa qed jaġixxu eżatt bħalma għamlu s-sena li għaddiet meta ppruvaw ikissru lill-Prim Ministru tal-gvern Ċentru-Lemini ta' Silvio Berlusconi ftit xhur biss qabel l-elezzjonijiet mid-term, (bħal dawk li fihom din il-ġimgħa il-President Amerikan Obama ħa tkaxkira nobis).
Is-sena l-oħra, infatti, l-oppożizzjoni approfittat ruħha minn żewġ stejjer-bombi hekk imsejħa "roża" (għax fihom ikunu mdaħħla nisa jew tfajliet) li kien jisimhom Patrizia u Noemi, li ħarġu bihom xi ġurnali fl-ewwel paġna, minn ta' quddiem ix-xellugija La Repubblica, li għamlet jiem sħaħ tippubblika 10 mistoqsijiet lil Prim Ministru, fost tgħajjir u insulti li xejn ma għamlu ġieħ lill-Italja fix-xena internazzjonali, u li l-klima taħraq u ta' mibgħeda u disprezz li ħolqu laħqu l-quċċata, jew aħjar il-qiegħ, bix-xħit tal-istatwa tad-Duomo li ferit serjament lill-istess Prim Minkistru f'wiċċu.
Iżda r-riżultat ta' dan  kollu x'kien?  L-inkjesti li saru dwar il-każijiet rriżultaw, politikament, tempesta tal-karta, u fl-elezzjonijiet amministrattivi li saru f'Marzu l-Popolo della Libertà u l-Lega ħarġu rebbieħa, anzi saħħew l-appoġġ tal-poplu Taljan  biex bdew jiggvernaw fi 11 mill-20 reġjun.
Iżda lanqas għaddiet sena, u minħabba li Fini waqqaf moviment għalih (dwar dan issibu l-aħħar tagħrif aktar 'l isfel), iċ-Ċentru-Xellugin qed jaħsbu li se ssir elezzjoni ma ddumx, u allura qed nassistu għall-istess xenarju ta' sena ilu.
Din id-darba t-tfajliet jisimhom Ruby u Nadia. Fl-istess jum li l-"każ" tal-ewwel waħda beda jinfaqà bħal bużżieqa, ħareġ dak ta' Nadia, bl-iskop li jġiegħlu lil Prim Ministru jirriżenja, mhux għal xi raġuni politika, iżda minħabba qlajjiet ta' relazzjonijiet ambigwi ma' xi tfajla jew oħra.
Wieħed, iżda, jrid jammetti li Berlusconi kultant ma jaħsibhomx u jipprovdi hu stess il-"porvli" biex il-ġurnali, il-media avversarja u l-oppożizzjoni, jattakkawh. Bħall-battuta dan l-aħħar, waqt l-inawgurazzjoni ta' fiera tal-muturi u roti, meta qal "Aħjar tħares lejn it-tfajliet milli tkun gay". Tgħidx xi storbju qajmu rappreżentanti ta' movimenti gay u wkoll min minn iqies ruħu "politically correct". Iżda għal dawn kollha forsi wieġeb is-sens komun ta' Vittorio Sgarbi meta staqsa illi kieku l-Prim Ministru qal "Aħjar tħares lejn il-gays milli tkun tfajla jew straight", allura n-nisa u dawk kollha li mhumiex gay għandhom jieħdu għalihom?!

Bossi u Berlusconi wara li rebħu l-elezzjonijiet amminis-
trattivi tas-sena l-oħra,. minkejja l-kampanja ħarxa ta' qlajja'
personali kontra l-Prim Ministru

Imma l-kundanni ma naqsux jixluh bħala omofobu jew maskilista, meta kulħadd jaf li fil-fatt Berlusconi  fil-ħajja professjonali u politika qatt ma ddiskrimina kontra ħadd.
Il-verità hija li l-oppożizzjoni mhux qed jirnexxilha tattakka l-gvern Ċentru-Lemin fuq il-politika tiegħu, u mhix qed toffri (u dan mhux f'dawn l-aħħar xhur, iżda s-snin) proposti alternattivi.
B'hekk dak li jifdal, l-aktar fl-ewwel paġni tas-soltu ġurnali, huwa s-soltu antiberlusconiżmu  b'kużitajiet li lill-biċċa l-kbira tal-eletturi Taljani m'għadhomx jinteressawhom, inqas u inqas meta jiġu biex jivvutaw.

                                    -------------------------------

Imma dan Fini xi jrid?

Din hija l-mistoqsija li t-Taljani qed jagħmlu minn kemm li-Speaker tal-Camera dei Deputati Gianfranco Fini tlewwem ma' Berlusconi u waqqaf moviment politiku li miegħu issieħbu għadd ta' deputati tal-Popolo della Libertà, li hu stess kien waqqaf flimkien ma' Berlusconi.
Fini flimkien mad-deputati li marru miegħu f"settembru  kienu spiċċaw ivvutaw favur l-hekk imsejħa "Ħames Punti" li għandhom iwasslu l-koalizzjoni Ċentru-Leminija tibqà tiggverna sa' tmiem il-leġislatura,  sal-2013, skond il-mandat tal-poplu.
Iżda proprju dalgħodu waqt l-ewwel kungress tal-moviment il-ġdid Futuro e Libertà, ħeġġeġ lill-Prim Ministru biex jirriżenja, jiddikjara kriżi governattiva, biex jiġi diskuss mill-ġdid il-programm tal-gvern, u tiġi verifikata n-natura tal-koalizzjoni u l-kompożizzjoni tal-gabinet. Kompla jgħid li l-moviment tiegħu la hu kontra l-Popolo della Libertà u lanqas kontra Berlusconi. Sempliċiment għandu proġett aktar ambizzjuż", għax dik il-fażi hija issa magħluqa. "L-elezzjonijiet ma rriduhomx, iżda ma jbeżżgħunix".
Fl-ewwel reazzjoni tiegħu wara nofsinhar, il-Prim Ministru iżda wieġeb li m'għandu l-ebda intenzjoni li jirriżenja. Jekk Fini jħoss li l-esperjenza tagħhom fil-gvern intemmet, għandu jkollu l-kuraġġ u r-reponsabbiltà li jivvota kontra l-gvern fil-Parlament.
Dan it-taħwid u indeċiżjoni ta' Fini ħarġu wkoll f'intervista li ta llum stess lill-ġurnal Ġermaniż Welt am Sonntag, filwaqt iddeskriva żball l-għaqda tal-partit li kellu, Alleanza Nazionale, ma' Forza Italia, u qal li kien ikun aħjar kieku baqgħu separati, iżda jkomplu jimmarċjaw flimkien bħala alleati, qal dawn il-preċiżi kelmiet lill-ġurnal Ġermaniż:
"Il-Gvern ta' Berlusconi nħatar mill-poplu, u Berlusconi għandu mhux biss il-possibilità, izda wkoll id-dover li jiggverna sal-appuntament elettorali tal-2013. Huwa dakinhar biss li wieħed ikun jista' jitkellem dwar alleanzi ġodda. Fl-Italja hemm gvern b'maġġoranza qawwija, u elezzjonijiet qabel iż-żmien "illum joħolqu problemi kbar u riskjużi". Jekk il-gvern  iwettaq dak li wiegħed, iżomm. Iżda hemm problemi, anmetta Fini.
Bir-raġun, allura, nistaqsu aħna wkoll: Imma dan Fini allura xi jrid? Forsi li sempliċiment ifittex jilħaq minflok Berlusconi u jmexxi l-gvern Ċentru-Lemini hu?!

60 Sena mill-Mewt ta’ Nerik Mizzi (1885-1950) – 6

Diskors kommemorattiv mill-Professur Henry Frendo – 6 ta’ Settembru, 2010

X’fisser Nerik għal pajjiżna?

Is-simpatiji Maltin għall-Italja la bdew minħabba l-avvent tal-Faxxiżmu fl-1922 u lanqas ma spiċċaw minħabba fih, iktar u iktar meta ftit kien hemm x’tagħżel bejn despotiżmu viċin tiegħek u ieħor f’artek stess. Kif se nuri fid-dettall imkien ieħor, f’nofs is-snin tletin, lil Mizzi nsibuh jissimpatizza mal-Italja meta permezz tal-Lega tan-Nazzjonijiet, l-Ingilterra, li kellha l-ikbar imperu tad-dinja inklużi l-Eġittu u s-Sudan, irsistiet iktar minn kulħadd għal sanzjonijiet ekonomiċi kontra l-Italja sabiex twaqqafha milli tieħu l-Abbissinja.

Patta qares; iżda f’ħajtu stess l-istorja sa ċertu punt irrijabilitatu.

X’fisser mela Nerik għal pajjiżna?

Immaġinaw x’pajjiż kienet tkun Malta, kenitx tkun pajjiż, kieku ħadd ma fetaħ ħalqu u ssogra ġildu biex jasserixxi l-jedd ta’ poplu, ta’ nazzjon, li gverta ta’ vapur ma kienx, u paljazza lanqas. B’liema dritt jiġi stranjier mistieden f’artek jordnalek biex malajr tibda titkellem b’ilsienu inkella b’rasek idur? Nerik fisser reżistenza għall-arroganza msarrfa f’assimilazzjoni forzata: reżistenza li għenet il-ħolqien ta’ kuxjenza nazzjonali u ta’ pluraliżmu politiku f’direzzjoni demokratika.

Kif urejt – fatti ftit li xejn magħrufa sal-lum – huwa offra u jfisser viżjoni moderna, aġġornata, fl-oqsma soċjali, sindakali u industrijali tal-politika soċjali u ekonomika ta’ pajjiżna. Eżempju ta’ dan hi l-ħerqa tiegħu għad-devoluzzjoni u d-diċentralizzazzjoni, realizzata fl-1993 mill-ħolqien tal-kunsilli lokali eletti, illum miġbura fi 68 muniċipju. Eżempju ieħor hu l-leġiżlazzjoni dwar kumpens lill-ħaddiem għall-korriment fuq ix-xogħol, li wara, fl-1928, fl-1956 u fl-1987, żvolġiet fil-liġi tal- assigurazzjoni nazzjonali u tas-sigurtà soċjali.

Eżempju bikri ieħor kien l-hekk imsejħa liġi protettiva tal-monopolji, f’kuntrast mal-kummerċ ħieles tal-Imperu, sabiex timmotiva, trawwem u tassisti lill-industrija lokali ħalli hekk tkun tista’ tinbet u żżomm fuq saqajha, sija jekk din kienet inizjalment għall-produzzjoni tal-birra, tal-mirja jew tal-blanduni; liema politika sfat ikkonsolidata fl-1959 mill-Bord għall-Għajnuna lill-Industriji.

Dan tant tħaddem, speċjalment mis-snin sittin ’il quddiem, megħjun ukoll mis-self ta’ kapital Malti lil intraprendituri Maltin u oħrajn da parti tan-National Bank of Malta, primarjament f’oqsma industrijali u turistiċi. Kif kien bassar luċidament l-għaref pijunier Malti Nikola Zammit sa minn deċennji qabel – fix-xogħol għammiel tiegħu Malta e sue industrie – dawn kienu ħtiġiet fl-interess ta’ żvilupp pro-attiv Malti sabiex ixellfu d-dipendenza ekonomika fuq l-interessi Imperjali, ġeneralment effimeri u skont id-daqqa. Meta jfettlilha anki l-flotta tħalli l-port u ssorġi x’imkien ieħor. Għalhekk huma proposti u prospetti li kienu jirrikaċjaw mal-iżvolti Imperjali inċerti u instabbli tas-soltu, fejn l-interess Ingliż jew Imperjali kien dejjem jiġi l-ewwel bl-iskuża tal-fortizza, tal-kummerċ ħieles, l-istrateġija jew tal-protezzjoniżmu għall-prodott Ingliż. Dawn il-miżuri, ideati partikularment minn Mizzi, fasslu sodda għammiela għal żvilupp futur minn żmienu sa żmienna. Nerik kien jgħid li l-flotta Ingliża tħammeġ il-port, biex jemfasizza li l-editti navali Ingliżi ma kellhomx jieħdu u jingħataw preċedenza fuq il-kummerċ u l-intrapriża portwarja Maltija. Il-Port il-Kbir ma kienx tal-Ingliżi jew għall-Ingliżi; kien il-port ewlieni ta’ Malta u tal-Maltin.

L-awtonomija kienet titlu għal artek u l-ibħra tagħha, dak li fil-fatt tfisser is-sovranità.

• Ikompli ġimgħa oħra

L-Amerikani jerġgħu iduru lejn iċ-Ċentru-Lemin

INFAQGĦET IL-BUŻŻIEQA OBAMAJANA

Lanqas temmen li sa' sentejn ilu biss ma kontx tisma' ħlief Obama tielgħa u Obama nieżel, u dan mhux fl-Istati Uniti biss. Donnu kien niżel xi messija mis-sema li f'qasir żmien kien se jsolvi l-problemi kollha mhux tal-Amerikani biss, u jġib paċi dejjiema fid-dinja. B'kampanja medjatika fost l-ikbar, jekk mhux l-ikbar li rat l-Amerika, bil-media stampata u viżiva mxaqilba oxxenatament favurih, bl-għajta tal-"Bidla" fejn Obama wiegħed kollox lil kulħadd, id-Demokratiċi mhux biss ħeġġew lill-elettorat fidil tagħhom joħroġ jivvota bi ħġaru, iżda kkonvinċew lill-maġġoranza tal-floating voters, dawk li m'għandhomx partit, jippruvaw u jivvutaw lil Obama: Infatti 57% mill-floaters ivvutaw lilu, kontra l-44%, li taw il-vot lir-Repubblikan McCain.
Dawn, però, ma damux ma bdew jirrealizzaw li, bħalma ngħidu bil-Malti, bejn il-paroli ta' Obama waqt il-kampanja elettorali u l-fatti li wettaq jew ma wettaqx malli sab ruħu fil-White House, kien hemm baħar jikkumbatti.
Id-diversi soluzzjonijiet li Obama pprova jħaddem mhux talli ma solvewx il-problemi, iżda komplew għarrquhom, u dan għax primarjament dawn  kienu soluzzjonijiet frott analiżi tal-problemi minn lenti xellugija, anzi Soċjalista, l-istess bħas-soluzzjonijiet.
Meta ma' dawn iżżid sentejn ta' arroganza mid-Demokratiċi lejn il-kostitwenti, l-aktar fejn  kellhom x'jaqsmu r-riforma tas-saħħa u l-miżuri dwar tibdil fil-klima li ried jgħaddihom akkost ta' kollox minkejja li l-poplu wera biċ-ċar li kien kontrihom, allura ir-risposta sovrana ta' kundanna mill-elettorat kienet mistennija, għalkemm mhux fl-entità li rriżultat.
Il-Partit Repubblikan kiseb l-ikbar żjieda fl-istorja mill-1994 (meta l-partit ukoll kien 'irxoxta' minn telfa umiljanti) u issa kiseb il-kontroll tal-Kamra tal-Rappreżentanti u s'issa għandu 239 siġġu kontra l-186 tad-Demokratiċi, jiġifieri żjieda, s'issa, ta' 61 siġġu, li mistennija jitilgħu għal 64, li tkun tfisser l-ikbar rebħa fil-kamra minn kull partit mill-1948 'l hawn.
Mill-banda l-oħra t-tkaxkira li se jkunu ħadu d-Demokratiċi meta s'issa tilfu 71 siġġu, se tkun l-ikbar waħda mill-1938 ' hawn, u li tmur ferm il-bogħod mis-soltu tnaqqis fil-popolarità f'elezzjonijiet ta' nofs leġislatura. Bir-raġun kien hemm sejjħilha TSUNAMI!
Mhux l-istess ġara fis-Senat, iżda jekk id-Demokratiċi ma nlaqtux minn tsunami, xorta sofrew disfatta għax, s'issa tilfu sitt siġġijiet li ħaduhom ir-Repubblikani biex sakemm qed  nikteb, is-sitwazzjoni hija 47 Senatur Repubblikan, kontra 53 tad-Demokratiċi, u b'hekk dawn m'għadx għandhom maġġoranza assoluta fis-Senat; maġġoranza li d-Demokratiċi kienu qed igawdu biss għax żewġ senaturi indipendenti kienu ġeneralment jivvutaw mad-Dems.
Wieħed kien jittama li Obama jitgħallem xi ħaġa minn dan kollu, iżda mid-diskors tiegħu wara r-riżultat diżastruż tal-elezzjoni tat-Tlieta, jidher li beħsiebu jibqà jwebbes rasu, għax filwaqt qal li se jirsisti aktar biex jikseb konsensus mar-Repubblikani, kompla li jaf li deċiżjonijiet li ħa kienu "iebsa", iżda dawn kienu "tajbin". Hu qal li r-rebħiet li għamlu r-Repubblikani kienu frott frustrazzjoni tal-Amerikani dwar l-ekonomija, u  ċaħad li l-elezzjonijiet kienu referendum dwaru jew dwar il-politika tiegħu.
Iżda bir-raġun kollu r-Repubblikani qed isostnu li dawn fil-fatt hekk kienu.
John Boehner, li issa se jilħaq speaker tas-Senat minflok d-Demokratika Nancy Pelosi, iddikjara li l-messaġġ tal-elettorat huwa ċar fiċ-ċaħda tal-politika ta' Obama, u jriduh ibiddel id-direzzjoni.
Infatti l-"mediċina" xellugija ta' dejjem aktar indħil mill-gvern fl-ekonomija, fil-banek, fl-industrja, fil-qasam tas-saħħa, fl-assigurazzjoni, ma jsolvux il-problemi, ikabbru l-infieq tal-gvern (flus il-poplu) u t-taxxi fuq l-istess poplu, b'riżultat ta' żbilanċ, defiċit fil-finanzi tal-pajjiż.
Minn meta d-Demokratiċi kienu kisbu l-kontroll tal-Kungress fl-2007 
• Il-Prodott Gross Domestiku baqà imwaħħal fi tkabbir ta' 2.5% fis-sena;
•  It-tberbiq tal-gvern żdied b'40%, filwaqt li l-infieq fuq l-edukazzjoni naqas bi 32.7%;
•  Id-dejn pubbliku kiber b'57.7%, jew $420,000 kull persuna;
•  Ir-rata tal-qagħad kibret b'101.5%, u llum leħaq id-9.7%;
•  Il-faqar kiber ukoll b'16.3%
Veru wettaqha il-bidla li wiegħed Obama ...għall-agħar!
U inutli li issa d-Demokratiċi jippruvaw iwaħħlu fl-amministrazzjonijiet Repubblikani ta' qabel għall-qagħda finanzjarja-ekonomika li jgħidu li "wirtu".
Huma l-Kungressisti Demokratiċi biss responsabbli, per eżempju, għall-kriżi tas-sistema tal-housing u l-credit markets meta kienu jġiegħlu lill-banek u istituzzjonijiet finanzjarji jselfu bilfors lill-ħbieb tagħhom anki jekk dawk ma kien ikollhom l-ebda garanziji – li tat bidu għall-krizi finanzjarja Amerikana in ġenerali, għar-riċessjoni.
Hawnhekk ma semmejtx il-politika barranija Obamajana, li wkoll kienet mimlija b'ħafna retorika matul il-kampanja elettorali ta' Obama sentejn ilu. Dan  għax l-elettorat Amerikan din il-ġimgħa vvota l-aktar minħabba t-tħassib tiegħu dwar is-sitwazzjoni ekonomika-finanzjarja mwiegħra li qed thedded l-istil tal-ħajja tiegħu b'mod aktar immedjat.

60 Sena mill-Mewt ta’ Nerik Mizzi (1885-1950) – 5

Diskors kommemorattiv mill-Professur Henry Frendo – 6 ta’ Settembru, 2010

Miżuri ta’ ripressjoni kolonjali paranojka

Min-naħa l-oħra, ma rridux ninsew il-famuża minuta ta’ T. B. Macaulay f’nofs is-seklu dsatax, b’riferenza għall-Indja: “that of developing a culturally distinct group who would form a class who may be interpreters between us and those whom we govern, a class of persons, Indians in blood and colour, English in taste, in opinion, in morals and in intellect."[11]

Għalhekk, fl-Indja kien hemm il-promozzjoni tal-ilsna vernakulari bħala mezz għat-tagħlim tal-Ingliż. Ara f’Wales, u fl-Irlanda, le; hemmhekk l-eliminazzjoni tal-ilsna nattivi favur l-Ingliż kienet l-aħjar politika. F’Malta, l-aħjar kienet it-tneħħija tat-Taljan u l-użu tal-Malti għall-Ingliż. Nerik u ta’ madwaru kienu ferm konxji ta’ din il-kontradizzjoni lampanti.

Kienu jafu wkoll li fl-aħħar mill-aħħar, sakemm ittieħdet mill-Ingilterra, Malta anki ġuridikament kienet tagħmel mar-Renju ta’ Napli – għalkemm ma jidhirx li kien hemm xi nostalġija għal dan.

Apparti dawn il-kunsiderazzjonijiet kontradittorji, xtaqt nagħmel riflessjoni qasira dwar l-iskola Ġermanika – dik ta’ Herder, Fichte u oħrajn – li tekwipara l-ilsien man-nazzjon. Din hi pożizzjoni tipika li jadottaw Vassalli u Dimech, fost l-oħrajn. Kif għallimna s-seklu għoxrin, li tekwipara b’identifikazzjoni assoluta l-lingwa hekk imsejħa ‘nazzjonali’ unikament ma’ nazzjon-stat iċċentralizzat, jaf ikun soċjoloġikament falz u ideoloġikament perikoluż. Għalkemm il-lingwa nattiva hi vitali – u f’ċerti ambjenti, bħal Malta, u llum fl-Ewropa kollha, iktar minn lingwa waħda hi daqstant importanti – in-nazzjonalità u l-identità tal-bniedem tmur lil hinn minn sempliċi lsien indiġenu, letterarju jew “nazzjonali”, kif wera Vico fost l-oħrajn. Kieku ma kienx hekk, bosta pajjiżi lanqas nistgħu ngħidu li kienu jew saru nazzjonijiet, ibda mill-Istati Uniti, il-Kanada, l-Awstralja u oħrajn, għax lingwa tassew awtentika tagħhom ma kellhomx.

F’Malta kellek il-Malti mitkellem, u dejjem iżjed miktub ukoll; iżda kellek ukoll, f’livelli u fi sferi privati u pubbliċi oħrajn – mhux inqas meħtieġa għall-ħajja sħiħa ta’ poplu u ta’ nazzjon – it-Taljan u l-Italjanità ingranata u ingastata fi ħsieb, sentimenti, affinitajiet, tradizzjonijiet u f’kontinwitajiet ta’ sekli. Dan, speċjalment iżda mhux biss, fost dawk il-Maltin li kienu edukaw ruħhom. Mela din id-dimensjoni tal-esseri irresidiet u skulat l-iktar proprju fost dawk li allura kienu iżjed lesti jqumu fuq saqajhom u jasserixxu d-drittijiet ta’ arthom, kif huma kienu jifhmuhom, iħossuhom u jarawhom. Fi kliem ieħor, il-politika tal-Italjanità u tal-Latinità, kif espressi minn Nerik bħala ġeneru ta’ nazzjonaliżmu Malti f’konfront mal-Ingliżazzjoni u l-ħakma barranija – anki jekk kultant esaġerati jew żvijati fid-dawl tan-normi ta’ popolin analfabeta jew kważi – ma nistgħux ngħidu li kienu sempliċiment egoiżmu eġemoniku klassist, iżda huma spjegabbli kulturalment, kif ukoll politikament.

La l-qorti marzjali ta’ Nerik fl-1917, meta l-Italja kienet attwalment imsieħba mal-Ingilterra; la l-internament tiegħu fl-1940 sa minn qabel id-dikjarazzjoni Taljana tal-gwerra; la t-tentattivi ripetuti biex jagħlqulu ħalqu bil-Malta b’kollox, u lanqas id-deportazzjoni illegali u anti-kostituzzjonali tiegħu fl-1942; ma kellhom tant x’jaqsmu mal-lingwa jew mal-kultura, jew imqar mal-Italjanità Maltija. Kienu miżuri ta’ kontroll u dominanza f’kolonja meqjusa fortizza.

Lanqas kellu x’jaqsam li Mizzi ltaqa’ ma’ Mussolini, kif iltaqgħu ħafna oħrajn, fosthom Ingliżi prominenti li f’ċerti mumenti anki faħħruh. Pretesti apparti, dawn kollha kienu miżuri ta’ ripressjoni kolonjali paranojka, bi tkeskis sfrenat minn kollaboraturi u fanatiċi lokali, suppost fl-interess imperjali, jew fl-interess tagħhom, u essenzjalment kontra l-oppożizzjoni politika. Dissidenza politika Nazzjonalista – kontra l-assimilazzjoni, il-militariżmu u d-despotiżmu – da parti ta’ min, minkejja kollox, ma beżax jesprimiha, għax traditur ta’ pajjiżu ma kienx.

Fin-nazzjonaliżmu Malti-Taljan u monarkiku kostituzzjonali ta’ Nerik, id-dissidenza politika, xprunata minn affinità kulturali rivali għal dik tad-dominatur, kienet taħbat u tikkonfliġġi mal-interess f’Malta bħala fortizza u gwarniġjon Ingliż. Fejn, bħal fuq gverta ta’ vapur tal-gwerra, kien hemm limitu strett għal dak li seta’ jitħalla jingħad u jintwera lil ħaddieħor. Għalhekk il-ħafna projbizzjonijiet dwar laqgħat pubbliċi u kostituzzjoni wara l-oħra tal-karti. Nerik kien immotivat, awdaċi u żbukkat biżżejjed biex lill-Ingliżi jiqfilhom, u sab jew ippretenda li jsib spalla fl-Italja.[12]

• Ikompli ġimgħa oħra

11  Ibid., p. 451.

12 Ara ez. H. Frendo, ‘A Prelude to Abyssinia: Strains in Anglo-Italian Relations as the Malta Language Question Culminates in 1934’, f’H. Frendo (Ed), The European Mind: Narrative and Identity (Malta University Press, 2010), Vol. 1, pp. 146-162.

Wara l-elezzjonijiet 'mid-term' fl-Amerika

Ir-Repubblikani jridu jinvestigaw mill-ġdid Climategate

Jekk ir-Repubblikani, wara l-elezzjonijiet mid-term tal-ġimgħa d-dieħla, kif mistenni, jirbħu l-kontroll tal-Kungress Amerikan, qed jippjanaw li jattakkaw bil-qawwa kollha li se jiksbu l-politika ambjentali tal-amministrazzjoni ta' Obama u lil dawk ir-riċerkaturi li huma jixlu li mmanipulaw id-data bħala provi ta' tisħin globali ħtija tal-bniedem, u li jorbtu t-tniġġis tal-arja mat-tibdil fil-klima.

Dawn se jattakkaw l-aktar l-isforzi tal-amministrazzjoni biex tuża l-awtorità tal-Environment Protection Agency (EPA) fuq it-tniġġiż tal-arja biex tikkontrolla l-ħruġ tal-emissjonijiet mill-faħam, żejt u carbon fuels li xjentisti jgħidu li qed jikkontribwixxi għat-tisħin tal-globu.
Ir-Repubblikani se jixlu lill-EPA li qed tabbuża mill-awtorità tagħha u tagħmel ħsara lil-ekonomija b'liġijiet inutli tal-gvern.
Huma se jikkonċentraw b'mod partikulari fuq it-tgħawwiġ tal-provi xjentifiċi dwar it-tibdil fil-klima u fuq it-tentattivi tal-amministrazzjoni ta' Obama li timponi bil-poteri esekuttivi dak li ma jirnexxilhix tgħaddi fil-Kungress.
Il-Kungressista Repubblikan Darrel Issa ddikjara li huma beħsibhom jinvestigaw mill-ġdid l-iskandlu ta' Climategate li faqqa' bħal dan iż-żmien sena fl-Ingilterra, meta nkixef li riċerkaturi fl-East Anglia University kienu qed jimmanipulaw ir-riżultati tar-riċerki tagħhom biex jiġu juru li l-bniedem huwa ħati għat-tibdil fil-klima, għat-tisħin tad-dinja.
Iżda xi suppost inkjesti li saru ħelsu lil dawk suspettati bi tbagħbis billi ppruvaw jgħattu x-xemx bl-għarbiel, bħalma kont urejt fil-blog tiegħi fil-25 ta' April.
Anki jekk jitlef il-maġġoranza, kif mistenni, fil-Kungress, Obama xorta waħda jista' jirreżisti l-attakki tar-Repubblikani, jew billi d-Demokratiċi jużaw il-filibustering, jew inkella hu stess jagħmel użu mill-veto.
Iżda investigazzjonijiet kontinwi li xorta waħda r-Repubblikani jkunu jistgħu imexxu f'kumitati Kungresswali mwaqqfa apposta tal-Kungress, jistgħu ipoġġu lill-EPA u lill-policymakers Demokratiċi dwar l-ambjent f'pożizzjoni difensiva u joħolqu pressjoni politika li twassal lil Obama jirtira kwistjonijiet ambjentali hekk kif l-elezzjoni presidenzjali tal-2012 toqrob dejjem iżjed.

60 Sena mill-Mewt ta’ Nerik Mizzi (1885-1950) – 4

Diskors kommemorattiv mill-Professur Henry Frendo – 6 ta’ Settembru, 2010

In-Nazzjonaliżmu kulturali u soċjo-ekonomiku ta’ Nerik

Nerik kien Malti, minn missier u nanniet ta’ razza Għawdxija, fl-ambitu legali, Pawlin, joqgħod fit-Triq tal-Ganċ, Strada San Giovanni, kantuniera ma’ Strada San Paolo, lokalità li hi stess kienet benniena tradizzjonali ta’ identità nazzjonali u ta’ patrijottiżmu. Kien wieħed mill-ewwel politiċi Maltin magħruf aħjar popolarment b’ismu bil-Malti – ‘Nerik’, minn Enrico. Minn ommu, Nerik, ossia Henri, kellu influwenza Italo-Franċiża, kożmopolita u kontinentali, kif wara kollox kellhom bosta Maltin edukati tal-ġenerazzjoni tiegħu u dawk ta’ qabilha, speċjalment, imma mhux biss, professjonisti u ekkleżjastiċi, sa minn qabel u wara r-Risorgimento. Nerik studja f’Malta kif ukoll f’żewġ universitajiet Taljani rinomati, fiż-żmien meta l-unifikazzjoni Taljana ‘risorġimentali’ kienet bdiet tfarfar gwenħajha u tasserixxi ruħha, għad li mill-espansjoni imperjalista tas-seklu ta’ qabel, speċjalment dik Ingliża, l-Italja, sa issa kien messha ftit li xejn. Fl-1911 ħadet it-Tripolitanja.

Fid-dawl ta’ dawn l-influwenzi għammiela fl-għaġna patrijottika ta’ dan il-politiku, x’kien allura n-nazzjonaliżmu ta’ Nerik?

In-nazzjonaliżmu ta’ Nerik kien qabel xejn wieħed kulturali, kulturali iżjed milli etniku, għalkemm xi Maltin, speċjalment qabel it-Tieni Gwerra, kienu jqisu lilhom infushom “Taljani ta’ Malta”, desinjazzjoni li kienet tintuża sa minn ħafna qabel mill-Maltin fl-emigrazzjoni sabiex jindikaw il-provenjenza tagħhom.[7] Marbuta mal-kultura però, kien hemm dejjem il-politika, u fuq kollox il-jedd kostituzzjonali. Ta’ min hi Malta? Min suppost jiggvernaha? B’risq min? X’kienu tassew u fit-tul l-identità u l-ġejjieni tagħha? X’seta’ jikseb tabilħaqq il-bniedem mingħajr l-awtonomija tiegħu?

L-aspetti soċjo-ekonomiċi fl-ideoloġija ta’ Mizzi

Nerik ma kien xejn inqas konxju mill-ħtiġiet ekonomiċi u finanzjarji; ġabar mill-esperjenzi u l-istudji tiegħu kuxjenza liberali u sekolari f’kuntest Kattoliku modern. Fost il-partiti li kkontestaw l-ewwel elezzjonijiet taħt il-gvern responsabbli, il-Partit Demokratiku Nazzjonalista ta’ Nerik kien meta pparagunat innovattiv, anki radikali. Jitkellem dwar il-ħtieġa għad-devoluzzjoni u għad-diċentralizzazzjoni fl-amministrazzjoni. Jipproponi tribunal tal-arbitraġġ għal kwistjonijiet industrijali u tax-xogħol. Jiċċensura l-piena kapitali. Isemmi l-kumpens għal min ikorri fuq ix-xogħol; forom tal-assigurazzjoni; il-pensjoni tax-xjuħ, inkluż fond għar-romol u l-orfni. Irid leġiżlazzjoni dwar l-għaqdiet sindikali – ‘società di mutuo soccorso’ u dawk li bdew jissejħu unions – u dwar il-fabbriki. Ried riformi fil-kodiċijiet penali, kummerċjali u marittimi. U jikkritika lill-Panzavecchjani tal-Unione Politica Maltese għax dawn kienu wisq borgiżi, wisq intransiġenti u konservattivi, antikwati u eċċentriċi; mhux interessati biżżejjed fil-klassi tal-ħaddiema, mhux lesti jċedulha l-ispazju. Mingħajr ma jaċċetta s-soċjaliżmu, Nerik ried jara “riformi kbar biex tittejjeb il-ħajja tal-klassijiet tal-ħaddiema mingħajr ma jitweġġgħu l-interessi akkwistati tal-klassi tan-nofs.” Fl-edukazzjoni, Mizzi ried jara l-pari passu, it-tagħlim parallel kemm tal-Ingliż kif ukoll tat-Taljan – politika li Strickland dejjem opponieha b’ħiltu kollha peress li dan l-Imperjalist prim ried effettivament jirrendi lill-Maltin kemm jista’ jkun, kif stqarr, ‘Ingliżi fi ħsiebhom, f’għemilhom u fil-fatt’.[8]

L-aspetti soċjo-ekonomiċi fl-ideoloġija ta’ Mizzi ftit huma magħrufa, għalkemm biż-żmien kollha seħħew. Dan, in parti, għaliex il-politika u l-interpretazzjoni imperjalista sfigurat l-immaġni u l-memorja kollha ta’ Nerik Mizzi fl-istorjografija kolonjali; filwaqt li ġenerazzjoni wara l-oħra ta’ żgħażagħ Maltin, sal-lum baqgħu sajmin minn tagħlim struwit, professjonali u komunikattiv ta’ xeħta post-kolonjali fl-iskejjel Maltin, minkejja l-indipendenza. B’dispett, bħala insult, l-awtoritajiet governattivi u l-imperjalisti Maltin ġieli xebbħu lil Nerik ma’, ngħidu aħna, Eamon De Valera (Malta’s De Valera), kif jagħmel Sir Augustus Bartolo fid-Daily Malta Chronicle, dik li sfat attakkata fis-Sette Giugno. De Valera illum hu eroj Irlandiż, l-ewwel President tal-Irlanda indipendenti; f’dak iż-żmien iżda, dik it-tixbiha ta’ Mizzi ma’ De Valera u oħrajn bħalu kienet waħda gravi u ta’ dannu. Kienet tfisser periklu, żlealtà, estremiżmu. Ma stajtx, kif darba qal il-Konti Sir Gerald Strickland, tkun “leali lejn ir-Ré u lejn Nerik Mizzi” fl-istess ħin.[9] Fi kliem ieħor, Nerik kien żleali, kritiku, xewwiex, aġitatur, oqogħdulu attenti, ibżgħu minnu, dan nazzjonalist perikoluż.

Patrijott u anti-kolonjalista ddikjarat

Żleali lejn il-Kuruna Ingliża fis-sens Stricklandjan, Nerik seta’ kien tabilħaqq, għax kien jara l-ewwel dak li hu ħass u emmen li kien l-aħjar interess ta’ Malta; kien patrijott u anti-kolonjalista ddikjarat. Iżda l-lealtà li rridu nkejluh biha llum m’hijiex iżjed, jekk qatt kienet, dik lejn il-Kuruna Ingliża u lejn l-Imperu Britanniku. Hi l-lealtà lejn art twelidu, lejn id-drittijiet u l-ħtiġiet ta’ niesha fuq medda taż-żmien. U lejn dak li, fis-sentimenti ta’ moħħu u ta’ dawk ta’ qablu, kienu l-karatteristiċi li lil Malta kienu jiddistingwuha, jelevawha, jipproteġuha u jmantnuha, f’kontinwità u f’dinjità mal-passat tagħha stess. Dan, fil-kuntesti storiċi, ġeografiċi, kulturali, reliġjużi, spiritwali u, iva, anki lingwistiċi tagħha. Kienet din Malta ‘Mizzjana’, idealizzata, Malta piccola fior del mondo, Malta li ħtiġilha tikkonfronta u tirribatti s-suppost superjorità politika, razzjali, finanzjarja u lingwistika ta’ min kien jaħkimha. Malta li ħtiġilha wkoll iżżomm ħajt ta’ kenn, tarka ta’ separazzjoni, wirt tradizzjonali ta’ mentalità marbut mal-identità u l-amorproprju, kontra l-ingliżizzazzjoni f’kull sens, ir-razziżmu fil-wiċċ, kif ukoll dak invers li baqa’ ħaj, u d-despotiżmu militari. L-Italja viċina nħasset bħala l-vera r-ruħ kulturali-spiritwali, bil-letteratura u l-mużika, bil-liġi u r-reliġjon b’kollox.

L-akkuża tal-irredentiżmu, li baqgħet imċappsa ma’ Nerik sa mewtu, kienet serja, mhux tant fiha nfisha, imma għax għall-Ingliżi kienet tfisser insubordinazzjoni ta’ sudditu, sfida lill-interessi u l-prestiġju tagħhom. Allura meta, wara li ntalbu jiġu jgħinu lill-Maltin fl-insurrezzjoni fejn tilfu ħajjithom eluf ta’ Maltin, fit-Trattat ta’ Amiens tal-1802, l-Ingliżi kienu lesti jirritornaw Malta lill-Ordni arbitrarjament, dik x’lealtà kienet? Illum nafu li malli faqqgħet it-Tieni Gwerra u Hitler beda jiġri b’kulħadd, il-Kabinett Ingliż iddiskuta aktar minn darba l-possibbiltà li jagħti Malta lil Mussolini ħalli dan jibqa’ newtrali; x’aktarx hemm anki skambji ta’ ittri f’dan is-sens. Dik x’lealtà kienet? Lejn min kienet? Meta l-Perit Dominic Mintoff talab l-għaqda ta’ Malta mal-Ingilterra fis-snin ħamsin – talba li ħafna appoġġjawha – l-Ingliżi fil-bidu għorku jdejhom bil-ferħ. Il-lealtà lejn min kienet?

Il-filosofija  tal-Italjanità u l-Latinità ta’ Malta

L-akkuża dwar il-politika – anzi l-filosofija – tal-Italjanità u l-Latinità, bħala ħafna ħela ta’ żmien kontra l-interess tal-poplu, jew bħala stupidaġni, speċi ta’ ġennata, m’hi xejn inqas nieqsa mill-verità u mill-istruzzjoni. Kull min jaf xi ħaġa dwar l-intimità profonda li jimplika l-għarfien u l-użu ta’ lingwa tradizzjonali f’soċjetà, ħolqa minn ġenerazzjoni għal oħra, malajr jifhem kif is-sostituzzjoni ta’ lingwa minn oħra, b’politika u f’kuntest kolonjali u militari, ma kenitx bħal ma tbiddel qmis – biex nuża analoġija ta’ Nerik innifsu. Lanqas ma kienet il-kwistjoni tal-lingwa xi fenomenu ta’ tensjoni u konfront ristrett għal Malta. Din insibuha kull fejn l-imperi jħokku mal-popli maħkuma jew imqar ma’ xulxin; fi Puerto Rico, fil-Filippini, f’Goa, f’Vanuatu, f’Ġibiltà, fil-Gżejjer Ijoni, f’Ċipru, fi Guam; u sal-lum stess fil-Belġju, fost l-oħrajn.[10]

L-ekwivoku fin-nazzjonaliżmu ta’ Nerik – u sa ċertu punt fin-nazzjonaliżmu Malti kollu sa wara t-Tieni Gwerra – joħroġ mill-qagħda uffiċjalment inferjuri tal-ilsien Malti, f’sitwazzjoni ppolarizzata minn battalja bejn żewġ ġganti, kalamiti letterarji u kulturali; it-Taljan u l-Ingliż, irrappreżentati minn żewġ potenzi fl-istess reġjun. Il-Malti sas-snin tletin lanqas kellu ortografija uniformi, u l-letteratura bil-Malti kienet, kif għadha xi ftit sal-lum, limitata u ċirkostritta minn bosta fatturi, fosthom iċ-ċokon, in-nuqqas ta’ suq, l-inferjorità fil-moħħ, u ċerta instabbiltà fl-użu stess tal-lingwa. Hija ħasra, li nstabu xi rimedji għaliha; iżda hu wkoll fatt li bil-‘puriżmu’ lingwistiku iżolat – Arabizzat jew, issa, Ingliżizzat u Amerikanizzat – din lanqas ma kienet se titjieb jew tgħib. Mizzi jsostni li l-Maltin la kienu Għarab u lanqas kienu Afrikani – kienu però Ewropej, effettivament Taljani, bl-identità u l-ħtiġiet partikulari tagħhom. Sadattant, il-mobilizzazzjoni Mizzjana ħolqot jew issudat il-pedamenti għal entità politika, għal opinjoni pubblika, għall-partiti politiċi, għal diskors dwar kuxjenza u interessi nazzjonali fir-rigward ta’ Malta u tal-imperu, sfortunatament fi klima ta’ dividet et imperat, li saħħnet il-partiġjaniżmu lokali. L-Italja u l-Latinità f’sens wiesa’ kienu s-salvawomu, il-boxxla ta’ Malta lejn l-Ewropa; tqisu bħala l-pont tal-gżira mal-kontinent u, f’moħħ Mizzi wara l-1911, dan il-pont beda jofroq il-baħar san-naħa l-oħra, minn Sqallija sal-Libja, issa ‘Taljana’ wkoll. It-Taljan, però kien xkiel għall-Ingliż, hekk kif il-Malti deher bħala xkiel għat-Taljan; sakemm, f’sinteżi mhux tas-soltu, bħalma jgħid it-Taljan, bejn dawn iż-żewġ litiganti, fl-aħħar gawda t-tielet wieħed.

• Ikompli ġimgħa oħra

7  Din sibtha, ngħidu aħna, inċiża fuq xi lapidi f’ċimiterji ta’ New Orleans li jmorru lura għall-ewwel deċennji tas-Seklu Dsatax.

8  Ara H. Frendo, Party Politics in a Fortress Colony (Midsea, 1979, 2^nd ed. 1991), passim. Fl-2009 ħarġet edizzjoni aġġornata ta’ dan ix-xogħol bit-Taljan, monografu ta’ Studi Urbinati mill-Universita’ ta’ Urbino, Colonialismo e nazionalismo nel Mediterraneo: la lotta partitica a Malta durante l’occupazione inglese; tra assimilazione e resistenza.

9  Ibid., p. 193.

10  Ara H. Frendo, ‘Language and Nationhood’, f’Collected Papers (ed. Ellul Micallef & Fiorini, 1992),  439-471.

Wara d-diskors tal-Kanċillier Ġermaniża Angela Merkel

MULTIKULTURALIŻMU LE, INTEGRAZZJONI IVA

Minkejja l-isforzi kollha tad-diversi gvernijiet li kellha l-Ġermanja mis-Snin Sittin 'l hawn, il-multikulturaliżmu falla, u falla bl-ikraħ. Dan kien is-sustanza ta' diskors iebes, iżda realistiku li l-Kanċillier Ġermaniża Angela Merkel għamlet filpbidu ta' din il-ġimgħa liż-żgħażagħ tal-partit tagħha, l-Unjoni Kristjan-Demokratika (CDU), li flimkien mas-sieħeb Unjoni Kristjan-Soċjali (CSU) , u dak Liberali (FDP) ilhom jiggvernaw minn  Ottubru tas-sena l-oħra.
"Multikult," il-kunċett "li aħna qed ngħixu maġenb xulxin f'armonija, u kuntenti b'dan," ma jaħdimx. "dan l-approċ, il-qarba, falla totalment", kompliet tgħid Merkel filwaqt li zjiedet li l-immigranti għandhom jintegraw u jadottaw l-kultura u l-valuri tal-Ġermanja.
"Aħna marbutin mal-valuri Insara...Dawk li ma jaċċettawhomx m'għandhomx post hawnhekk." Meta spjegat aktar x'riedet tfisser hi semmiet li l-immigranti għandhom jitgħallmu l-lingwa Ġermaniża u jiċħdu drawwiet bħal dik ta' żwiġijiet sfurzati fuq in-nisa.
Dan id-diskors sar ġimgħa wara laqgħa li Merkel kellha mal-Prim Ministru Tork Erdogan, fejn qablu li għandu jsir sforzi ikbar biex tikber l-integrazzjoni li lum tant hija baxxa tal-komunità ta' madwar żewġ miljuni u nofs Tork fil-Ġermanja.

Bid-diskors tagħha Angela Merkel tat skoss tant meħtieġ lil
kontinent li għal żmien twil illuda ruħu li jistà "jikkonverti"
għad-demokrazija popli li lanqas biss iridu jisimgħu biha

Filwaqt li wissiet kontra "immigrazzjoni li ttaqqal is-sistema ta' servizzi soċjali tagħna", Merkel qalet li l-huma lesti jilqgħu immigranti għax il-Ġermanja għandha bżonn ta' speċjalisti minn barra",  inġiniera u ħaddiema kwalifikati.
Ir-riferenza għas-servizzi soċjali Merkel għamlitha wara li direttur tal-Bank Ċentrali tal-Ġermanja f'Awwissu kien qajjem agħa sħiħa meta qal li l-pajjiż qed jingħata dehra ta' wieħed stupidu "minn immigranti Musulmani lebsin il-velu, neqsin mill-edukazzjoni, li ma jipproduċu xejn u jiġu hawn biss biex jerdgħu mis-servizzi soċjali tagħna".
Għalkemm dawn kienu kummenti estremisti li wasslu għar-riżenja tad-direttur, jirriflettu l-preokkupazzjoni tal-Ġermaniżi quddiem il-fenomenu tal-immigrazzjoni.
Fil-Ġermanja, b'kollox, hemm 'l fuq minn sitt miljun immigrant, u din l-ansjetà ħarġet ċara minn stħarriġ li sar mill-Fondazzjoni Ebert, think-tank qrib il-Partit SoċjalDemokratiku Ġermaniż.
Minn dan ħareġ li 35.6% ta' dawk intervistati qed jibżgħu li l-pajjiż  qed jiġi mirbuħ mill-barranin, u 34.3% jemmnu li dawn imorru l-Ġermanja għall-benefiċċji soċjali. Kważi l-istess persentaġġ iħoss li meta fil-Ġermanja hemm rata għolja ta' qagħad il-barranin bla xogħol għandhom jintbagħtu lura lejn arthom, filwaqt li 60 fil-mija jaħsbu li l-Musulmani fil-Ġermanja għandhom jitrażżnulhom ċerti drawwiet reliġjużi, bħal burka, mhux biss għal raġunijiet ta' sigurtà, iżda biex  ikunu konformi mad-drittijiet universali tal-bniedem, f'dan il-każ tan-nisa.
B'dawn id-dikjarazzjonijiet tagħha Merkel ingħaqdet ma' politiċi oħra Ewropej li qed jirrealizzaw li din tal-multikulturaliżmu hija ħrafa, għax ma ġarax kif ħasbu: li l-biċċa l-kbira tal-immigranti jerġà jibdilhom u wara ftit snin imorru lura f'pajjiżhom, b'minoranza jirnexxilha tintegra u tinsa' l-oriġini u d-drawwiet tagħhom. Minflok dawk li ġew fl-Ewropa baqgħu hawn, ingħalqu f'komunitajiet razzjali jew reliġjużi, u bilkemm ma jippretendux li l-pajjiż li laqagħhom ibiddel il-liġijiet biex jakkomodahom! Mhux talli ma kkonvertewx għad-demokrazija, iżda lanqas biss riedu jisimgħu biha. Dan nissel preokkupazzjoni u anki biżà fost iċ-ċittadini Ewropej.
Konsegwenza t'hekk bdew jikbru movimenti fi ħdan il-partiti tradizzjonali, anki partiti ġodda, li bdew jipproponu riċetta opposta għal multikulturaliżmu: l-intergrazzjoni.
Jiġifieri li l-barranin jridu jitgħallmu malajr u sew il-lingwa tal-pajjiż, u jirrispettaw il-liġijiet, mill-Kostituzzjoni sar-regolmenti tal-kwartieti fejn jgħixu, il-kodiċi penali u l-miżuri ta' saħħa f'postijiet pubbliċi. Dwar simboli reliġjużi tip il-burka, projbizzjoni assoluta.
Jekk dawn il-prinċipji bażiċi ma jiġux applikati u obduti, allura ma nieħduhix bi kbira li jitfaċċaw movimenti verament xenofobi li jieħduna għexiren ta' snin lura.

Libanu 23 ta' Ottubru 1983

ATTAKK TERRORISTIKU ISLAMIKU GRAVI B'505 VITTMI

Jekk hawn min jaħseb li l-gwerra kontra t-terroriżmu bdiet wara l-attakk u fuq it-Twin Towers fl-2001, qed jitqarraq. Qabel dak l-attakk terroristiku Islamiku vili li ħalla mat-3000 vittma innoċenti, dawk  it-terroristi kien ilhom iwettqu attentati, u proprju llum 23 ta' Ottubru jaħbat it-28 anniversarju mill-attakk fuq l-Ajruport Internazzjonali ta' Bejrut fil-Libanu li kien ħalla 505 vittma bi kważi mija oħra feruti.
Żewġ trakkijiet mgħobbija b'5400 kilogramma splussiv instaqu b'ħeffa kbira minn żewġ terroristi suwiċida fuq bini ta' għadd ta' barracks li fihom kien hemm għadd kbir ta' suldati Amerikani u Franċiżi, li kienu jagħmlu parti mill-Qawwa Multinazzjonali għall-Paċi fil-Libanu, li kienet intbagħtet hemm biex tissorvelja l-irtirar tal-PLO minn hemmhekk, wara li kienet faqqgħet il-Gwerra Ċivili Libaniża
Minbarra 241 militari Amerikan u 58 Franċiż kien hemm ukoll sitt ċivili mal-vittmi.
Il-Ġiħad Islamika kienet ħadet ir-responsabbiltà tal-attakk, iżda mill-ewwel ingħad li dak kien biss isem ieħor għall-Ħiżbollah, mgħejjunin mir-Repubblika Islamika tal-Iran.
Dan kien l-iktar attakk serju sa' dak iż-żmien,  kontra l-Amerikani barra pajjiżhom minn wara t-Tieni Gwerra Dinjija.

60 Sena mill-Mewt ta’ Nerik Mizzi (1885-1950) – 3

Diskors kommemorattiv mill-Professur Henry Frendo – 6 ta’ Settembru, 2010

 Assaltawlu daru u arrestawh

Meta rritorna Malta mill-Italja qabel l-Ewwel Gwerra, Nerik mill-ewwel imbarka bħal missieru, li kien ġie nieqes fl-1905, fuq karriera politika – ħareġ b’suċċess għall-Kunsill tal-Gvern.

Imċappas diġà allura bl-akkuża ta’ żlealtà, fl-1917, meta kien hemm strajk fit-tarzna, qabdu miegħu, assaltawlu d-dar, żgassawlu l-iskrivanija u l-istamperija tal-Malta u, għad li ma sabu xejn ġdid, arrestawh u tellgħuh qorti marzjali fuq suppost sedizzjoni, b’pieni ħorox.

Fiż-żmien meta l-Italja kienet qiegħda tiġġieled gwerra fuq in-naħa Ingliża stess kontra l-Ġermanja tal-Kaizer, fil-kolonja-fortizza taċ-ċkejkna Malta, dan il-politiku żagħżugħ debuttant, għax kuraġġuż u ta’ prinċipju, intgħażel bħala vittma għas-sagrifiċċju, eżempju għal ħaddieħor li seta’ jazzarda jirreżisti u jopponi r-rieda u l-operat militari-kolonjali omnipotenti, jew iżeblaħ il-prestiġju tiegħu.

Dan, fost l-oħrajn, għax bħala deputat Nerik oġġezzjona fil-Kunsill li r-reliġjon Kattolika fl-iskejjel Maltin tibda tiġi mgħallma bl-Ingliż, minn Ingliż, fuq testi Ingliżi; u maqdar fil-miftuħ dak li hu sejjaħ ‘l-ipokrezija proverbjali Ingliża’ fir-rigward tas-suppost rispett lejn in-nazzjonalità tal-popli.

Wara l-gwerra, lil Nerik insibuh mill-ewwel fuq quddiem nett jirsisti għal Gvern Responsabbli, għall-awtonomija politika u d-drittijiet kostituzzjonali tal-Maltin. Wieħed mill-kolonni ewlenin fl-Assemblea Nazzjonali fil-laqgħat tagħha ta’ Frar u Ġunju 1919, din insibuha in sessjoni proprju fil-kwartieri ta’ Malta Żagħżugħa, il-Giovine Malta, fi Strada Santa Lucia, fejn Nerik kien il-factotum.

Għall-okkażjoni, kif nafu, daħlu l-belt folol kbar imgħaddba għall-Gvern Ingliż, għan-negozjanti tal-qamħ u għal dawk li huma raw bħala kollaboraturi tar-reġim – iniżżlu, iqattgħu u jaħarqu l-bandiera Ingliża.

Nerik kien hemm meta ġera d-demm. Meta, minn fost it-truppi Ingliżi li qabdu u sparaw fuq il-Maltin biex joqtlu, ħadd ma weħel xejn; meta, anzi, sa ttantaw iwaħħlu fih bħala x-xewwiex ewlieni li kien ipprovoka s-Sette Giugno kontrihom.

In-Nazzjonaliżmu ta’ Nerik

Il-formazzjoni tal-Partit Demokratiku Nazzjonalista tiegħu mal-wasla tal-gvern responsabbli fl-1921 tixhed impronta distinta. Għalkemm il-politika Mizzjana kienet tqarreb lejn dik tal-Unione Politica Maltese, immexxija minn Monsinjur Senglean, Ignazio Panzavecchia, kien hemm xi differenzi bejn il-Mizzjani u l-Panzavecchjani. Storikament, din il-formazzjoni hekk imsejħa ‘moderata’ kienet taf l-oriġini tagħha għas-snin disgħin meta Sigismondo Savona, li miet fl-1908, kien sfuma l-partit oriġinali tiegħu, ir-Reform Party, fl-hekk imsejjaħ Partito Popolare, flimkien mal-Kanonku Panzavecchia. Dik il-formazzjoni kienet nibtet l-iktar fil-kwestjoni taż-żwiġijiet imħallta taħt l-umbrella tal-isqof Għawdxi Pietru Pace.

Għalkemm il-PN ta’ missier Nerik dejjem kellu bħala motto patria et religio, u kien emfatikament Kattoliku u Latin, madankollu ma kienx imsejjes fuq il-klerikaliżmu, wisq inqas kien ultramontan, papist, fl-impronta tiegħu, u sa ċertu punt offra ftuħ aktar pluralista fir-rappreżentanza tal-poplu fir-rigward tal-gvernatur, li ma setax jirreferi iktar għall-Isqof bħala l-kap tal-poplu. Fortunat Mizzi kien xellef difru bl-ikrah ma’ Pace, li kien x’aktarx ben dispost lejn il-gvern kolonjali, filwaqt li Savona qabeż fuq il-vagun populista jitbandal fuq il-bradella politika-reliġjuża bħala s-‘salvatur’ u r-‘redentur’. Għalkemm Mizzi x-xiħ u mexxejja Nazzjonalisti oħrajn, bħall-bibljotekarju u storiku erudit, il-Monsinjur Alfredo Mifsud, ma setgħux jeħduha espliċitament kontra l-pożizzjoni riġida ta’ Pace, li effettivament ma riedet li jkun permess l-ebda żwieġ imħallat f’Malta jekk mhux iċċelebrat unikament skont il-liġi Kanonika, kien hemm min ħass li l-kwistjoni kollha kienet ġiet esaġerata u ppolitiċizzata, b’diskors allarmista dwar il-prospett taż-żwieġ ċivili, jekk mhux ukoll id-divorzju.

Iżjed sekulari mill-Unione Popolare Maltese

Fi ftit kliem, il-PN Mizzjan kellu wirt x’aktarx iżjed sekulari u indipendenti mill-karru klerikali-ekkleżjastiku li kien ikkaratterizza l-Partit Popolari Savonjan-Panzavecchjan – wara msemmi Unione Politica Maltese – għall-elezzjonijiet tal-gvern responsabbli. Kellu wkoll timbru xi ftit iżjed legali u kumpatt, kien inqas lest jagħmel kompromessi, apparti l-fattur tal-personalità enerġika u distinta ta’ Nerik innifsu. Kien dan il-fil Mizzjan, inizjalment b’dimensjoni iktar Għawdxija, li ġibed Nerik fil-moviment Nazzjonalista. Il-manifest tiegħu kien pjuttost avangardist.

Fl-1926, imbagħad saret il-funzjoni tal-fazzjonijiet u reġa’ ħareġ, bl-isem oriġinali tas-snin tmenin, il-PN, bħala l-Partit Nazzjonali, anzi Nazzjonalista, bl-element Panzavecchjan u dak Mizzjan taħt kappa waħda. Dawn iż-żewġ fili, ġibdiet jew xejriet, u potenzjalment fazzjonijiet, fil-partit jew il-moviment baqgħu jinħassu u jixirfu rashom b’mod jew ieħor, almenu sas-snin Sittin u Sebgħin, jekk mhux sal-lum.

Il-botta avversarja ta’ “Pappa Nerik” kienet tfisser li l-ewwel il-pappa, imbagħad l-umpappa – l-ewwel żaqqek, min jitimgħek. Il-PN, skont dawn, ma kienx tajjeb biex tpappi jew tpappiha, fis-sens li kienu l-Ingliżi li jipprovdu x-xogħol għal faxex sħaħ ta’ ħaddiema li magħhom kienu ‘jgħixu’, allura ma stajtx iddardar l-għajn li ridt tixrob minnha._[5]

In-nazzjonaliżmu ta’ Nerik ma kienx primarjament dak tal-“pappa”, lanqas kien dak “tan-nemex”, u wisq inqas kien dak tal-“gaxin”. Nerik ftit kien lest għall-kompromessi, żgur qatt ma niżel imbè għal-loqom taħt il-mejda, la ntlewa u lanqas tgħawweġ, anki jekk forsi hawn min jaħseb li tgħaffeġ u nħela. Anzi l-motto tiegħu kien ‘resistere, resistere, resistere’ – motto x’aktarx ispirat mill-eżortazzjoni tal-Prim Ministru Taljan Orlando wara t-telfa ta’ Caporetto, fl-1917, sena li fiha l-ewwel li Mizzi daq l-arrest u l-ħabs._[6] Nirreżistu dejjem, ma nċedu qatt.

 • Ikompli nhar is-Sibt

5  Dwar dawn l-aspetti, specjalment fi zmien il-karriera pubblika ta’ Nerik, ara x-xogħol prospettiv tiegħi Culture, Politics and the Future of Identity, skedat għall-Fiera tal-Ktieb li se ssir bejn l-10 u l-14 ta’ Novembru (Midsea, 2010).

6 H. Frendo, Nerik Mizzi: The Formative Years (Malta University History Society, 2009), p. 13.